رومگان ، فرقه يعقوبى را اجازه داد ، كه انجمنى تشكيل دهند و جاثليقى انتخاب كنند . عيسويان ايرانى مدتهاى مديد اين محبت خسرو را بخاطر داشتند « 1 » . وانگهى عيسويان ايران در آن موقع دچار بحران سختى شده بودند . آنها نيز بتقليد زردشتيان ، بر خلاف قوانين مذهبى خود ، بمزاوجت با اقارب عادت كرده بودند . ماربها ، كه در سال 540 جاثليق عيسويان شده بود « 2 » ، بر ضد اين امر ، كه خلاف شرع نصارى بود ، كوششى فوق العاده كرد . در آغاز جنگ ايران و روم موبدان موبذ داذ هرمزد بآزار عيسويان پرداخت : مخصوصا بعضى از اشراف را ، كه بديانت عيسى گرويده بودند ، مورد تعقيب قرار داد . شدت جنگ ايران و روم هم بر آتش تعصبات دينى دامن مىزد و شاه ، گرچه اين آزارها را قبول نداشت ، لكن محض رعايت سياست « 3 » « 4 » اغماض و تحمل مىنمود . ماربها بحبس افتاد و نزديك بود اعدام شود . چندى بعد ، چون عيسويان پاى از دائره احتياط بيرون‌تر كشيدند ، مغان سعى نمودند ، كه كار ماربها را يكسره كنند . موقع اين شخص بسيار خطرناك شده بود ، و شركت عيسويان در شورش انوشگزاد ، بر وخامت حال او افزود . لكن خسرو « ماربها » را آزاد كرد و مأمور نمود ، كه همكيشان خود را از يارى انوشگزاد منصرف گرداند ، و او در اين مأموريت ، بيش از آنچه انتظار ميرفت ، توفيق حاصل نمود چنان كه ديديم در معاهدهء صلحى ، كه بسال 562 به امضاء رسيد ، عيسويان آزادى مذهبى يافتند « 5 » . ظاهرا ترجمهء قسمتهاى از عهد عتيق به زبان پهلوى ، كه قطعاتى از آن در تركستان چين بدست آمده ، و اكنون در موزهء ولكركونده « 6 » در برلن محفوظ

--> ( 1 ) - نلد ، طبرى ، ص 162 ، يادداشت . ( 2 ) - لابور ، ص 175 ؛ مقايسه شود با بالاتر ، ص 348 . چند سال قبل از آن ماربها از قسطنطنيه فرار كرده بود . از ترس اينكه مبادا كشته شود . زيرا كه از افكار عقايد نسطوريه خوددارى كرده بود ، ( لابور ، ص 167 ) . ( 3 ) - لابور ، ص 176 و بعد . ( 4 ) - لابور ، ص 187 و بعد . ( 5 ) - بالاتر ، ص 396 را ببينيد . ( 6 ) - Volkerkunde